Γενικά περί νηστείας

Η νηστεία είναι ένα είδος πνευματικής άθλησης και απαραίτητο συστατικό της χριστιανικής ζωής, καθώς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει «όταν νηστεύητε..» και όχι «εάν νηστεύητε» (Ματθ. 6:16). Κατά τη διάρκεια της νηστείας το σώμα ταπεινώνεται και ο νους μπορεί απερίσπαστα να στραφεί προς τα πνευματικά και να προσηλωθεί στο πρόσωπο του Θεού. Με τον τρόπο αυτό ο άνθρωπος εισέρχεται σε έναν πνευματικό αγώνα που αποσκοπεί στη βαθιά μετάνοια και στην εκζήτηση του θελήματος του Θεού και της επέμβασής Του.

Γι’ αυτό και κίνητρο της νηστείας είναι το πένθος του ανθρώπου είτε για τον ίδιο του το χαρακτήρα και την κατάστασή του, είτε για να λάβει μια προσωπική οδηγία που αφορά την εκτέλεση του θελήματος ή του έργου του Θεού, είτε για μια σοβαρή ανάγκη ή κατάσταση που βιώνει ο ίδιος ή κάποιος συνάνθρωπός του.

Ετυμολογικά, η λέξη «νηστεία» προέρχεται από το αρνητικό μόριο «νη» και το ρήμα «εσθίω» (= τρώω) και σημαίνει ολική αποχή από το φαγητό για καθορισμένο χρονικό διάστημα(και όχι τροποποίηση του ημερήσιου εδεσματολογίου).

Η νηστεία είναι μια από τις τρεις πνευματικές δραστηριότητες που πρέπει να γίνεται «εν κρυπτώ» (οι άλλες δύο είναι η προσευχή και η ελεημοσύνη – Ματθαίος 6:16-18) κι όχι με διάθεση επίδειξης πνευματικότητας.

Επίσης η νηστεία θα πρέπει απαραίτητα να συνοδεύεται από προσευχή, όπως άλλωστε βλέπουμε να γίνεται σε κάθε περίπτωση νηστείας μέσα στην Αγία Γραφή.
Σχετικά Βιβλικά χωρίασχετικά με το σκοπό που γίνεται η νηστεία

 Η νηστεία ως εκδήλωση πένθους:
«Και είπε προς αυτούς ο Ιησούς· Μήπως δύνανται οι υιοί του νυμφώνος να πενθώσιν*, ενόσω είναι μετ’ αυτών ο νυμφίος; θέλουσιν όμως ελθείημέραι, όταν αφαιρεθή απ’ αυτών ο νυμφίος, και τότε θέλουσινηστεύσει» (Ματθαίος 9:15)

* δηλ. να νηστεύουν (συγκρ. Λουκάς 5:34-35)

«Και ότε ήκουσα τους λόγους τούτους, εκάθησα και έκλαυσα και επένθησα ημέρας και ενήστευον, και προσηυχόμην ενώπιον του Θεού του ουρανού» (Νεεμία1:4)

• Η νηστεία ως εκδήλωση ταπείνωσης:


«εταπείνωσα εν νηστεία την ψυχήν μου» (Ψαλμός35:13)

• Η νηστεία ως εκδήλωση μετάνοιας:

«Και έστρεψα το πρόσωπόν μου προς Κύριον τον Θεόν, διά να κάμω προσευχήν και δεήσεις εν νηστεία και σάκκω και σποδώ· […] και εξωμολογήθην και είπον, […] ημαρτήσαμεν και ηνομήσαμεν και ησεβήσαμεν και απεστατήσαμεν και εξεκλίναμεν από των εντολών σου και από των κρίσεών σου» (Δανιήλ  9:3 κ.τ.λ.)

«Και οι άνδρες της Νινευή επίστευσαν εις τον Θεόν και εκήρυξαννηστείαν και ενεδύθησανσάκκους από μεγάλου αυτών έως μικρού αυτών· […] και ας επιστρέψωσιν έκαστος από της οδού αυτού της πονηράς και από της αδικίας» (Ιωνάς3:5κ.τ.λ.)

• Η νηστεία ως εκζήτηση βοήθειας/επέμβασης Θεού σε σοβαρές ανάγκες ή ασθένειες:

«Και ήλθον και απήγγειλαν προς τον Ιωσαφάτ, λέγοντες, Μέγα πλήθος έρχεται εναντίον σου […] Και εφοβήθη ο Ιωσαφάτ και εδόθη εις το να εκζητή τον Κύριον, και εκήρυξενηστείαν διά παντός του Ιούδα. Και συνήχθησαν οι άνδρες Ιούδα, διά να ζητήσωσιβοήθειαν παρά Κυρίου» (Β’ Χρονικών 20:2-4)

«Κύριε, ελέησόν μου τον υιόν, διότι σεληνιάζεται και κακώς πάσχει· […] Και έφερα αυτόν προς τους μαθητάς σου, αλλά δεν ηδυνήθησαν να θεραπεύσωσιν αυτόν. […] Ο δε Ιησούς είπε προς αυτούς· […] Τούτο δε το γένος δεν εξέρχεται, ειμή διά προσευχής και νηστείας» (Ματθαίος17:15-21)

• Η νηστεία ως εκζήτηση οδηγίας για την εκτέλεση του θελήματος ή έργου του Θεού:

«Και ενώ υπηρέτουν εις τον Κύριον και ενήστευον, είπε το Πνεύμα το Αγιον· Χωρίσατε εις εμέ τον Βαρνάβαν και τον Σαύλον διά το έργον, εις το οποίον προσεκάλεσα αυτούς. Τότε αφού ενήστευσαν και προσευχήθησαν και επέθεσαν τας χείρας επ’ αυτούς, απέστειλαν.» (Πράξεις13:2-3)

• Η νηστεία ως εκδήλωση αφοσίωσης και λατρείας του Θεού:

«Και υπήρχέ τις Άννα προφήτις, θυγάτηρΦανουήλ, εκ της φυλής Ασήρ· αύτη ήτο πολύ προβεβηκυία εις ηλικίαν, ήτις έζησε μετά του ανδρός αυτής επτά έτη από της παρθενίας αυτής, και αύτη ήτο χήρα ως ετών ογδοήκοντα τεσσάρων, ήτις δεν απεμακρύνετο από του ιερού, νύκτα και ημέρανλατρεύουσα τον Θεόν εν νηστείαις καιπροσευχαίς»(Λουκάς 2-36-37)

Χρονική διάρκεια νηστείας

Στην εβραϊκή καθομιλουμένη, η λέξη «ημέρα» δεν αναφερόταν σε ένα ολόκληρο 24ωρο αλλά στη χρονική περίοδο από την ανατολή έως τη δύση του ηλίου. Κατά συνέπεια, όταν αναφέρεται μέσα στην Αγία Γραφή νηστεία μιας ημέρας, δύο ημερών κλπ., εννοείται αποχή από το φαγητό κατά τις ώρες της ημέρας (δηλ. από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου). Αν πρόκειται για νηστεία η οποία συνεχίζεται και κατά τις νυχτερινές ώρες, τότε αυτό αναφέρεται ρητά (π.χ. Εσθήρ 4:16).

Το παραπάνω είναι μια συνήθεια που φθάνει μέχρι τις ημέρες μας, καθώς όταν καθορίζουμε μια ημέρα κατά την οποία θα νηστεύσουμε, συνήθως εννοούμε τη χρονική περίοδο από την ανατολή έως τη δύση του ηλίου.

Ημερομηνίες νηστείας

Το ποιες ημέρες και ώρες ένας άνθρωπος θα νηστεύσει και το αν θα απέχει ή όχι από την κατανάλωση νερού, είναι ένα θέμα που η Αγία Γραφή αφήνει στην ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου.

Πράγματι, κατά την περίοδο της Παλαιάς Διαθήκης, αν και ο εβραϊκός λαός είχε προκαθορισμένες ημέρες νηστείας εις ανάμνηση διάφορων σημαντικών γεγονότων (βλ. Ζαχαρίας 8:19), εν τούτοις η μόνη διατεταγμένη νηστεία από το μωσαϊκό νόμο ήταν κατά την Ημέρα του Εξιλασμού (Λευιτικό 16:29-31, 23:27-32, βλ. και Πράξεις 27:9). Στην Καινή Διαθήκη δεν υπάρχουν διατεταγμένες συλλογικές νηστείες, εκτός αν η εκκλησία αποφασίσει κατά περίσταση να νηστεύσει σύσσωμη κάποιες συγκεκριμένες ημέρες για ένα τρέχον θέμα.

Συνεχίζοντας το αφιέρωμά μας στη νηστεία μπορούμε μέσα στο Λόγο του Θεού να διακρίνουμε:

Τρία είδη νηστείας:

  • Η «κανονική» νηστεία
  • Η «απόλυτη» νηστεία
  • Η «μερική» νηστεία

Η «κανονική» νηστεία, δηλαδή η αποχή μόνο από το φαγητό αλλά όχι από το νερό. Είναι το είδος νηστείας που έκανε ο Ιησούς Χριστός στην έρημο για 40 ημέρες (κατά Ματθαίον κεφ. δ ́, κατά Λουκάν κεφ. δ ́). Και πράγματι, έχει διαπιστωθεί και ιατρικώς ότι σε μια τέτοιου είδους νηστεία ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να αντεπεξέλθει για ένα χρονικό διάστημα που κυμαίνεται από περίπου 30 έως 40 ημέρες (εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο, τη σωματική διάπλαση, την προσαρμοστικότητα η οποία σχετίζεται με το πόσες φορές έχει κάνει νηστεία στο παρελθόν- κ.ά.)

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ο ανθρώπινος οργανισμός επιδεικνύει αξιοθαύμαστη προσαρμοστικότητα σε συνθήκες έλλειψης τροφής προκειμένου να επιβιώσει για όσο το δυνατόν περισσό- τερο χρονικό διάστημα.

Καταρχήν ο άνθρωπος, όπως όλοι οι ζωικοί οργανισμοί, τροφοδοτείται με την απαιτούμενη ενέργεια για την επιβίωσή του, από τους υδατάνθρακες, οι οποίοι είναι χημικές ενώσεις που περιέχονται στις τροφές και είναι γνωστές και ως σάκχαρα (π.χ. γλυκόζη φρουκτόζη, άμυλο κ.ά.). Οι υδατάνθρακες που λαμβάνει ο άνθρωπος μετατρέπονται σε γλυκόζη που σχηματίζει μόρια γλυκογόνου τα οποία αποθηκεύονται στο συκώτι και τους μύες.

Το γλυκογόνο είναι και η πρωταρχική πηγή ενέργειας για τον οργανισμό, καθώς χρησιμοποιείται ως κύριο απόθεμα για την απελευθέρωση γλυκόζης στο αίμα, από την οποία τελικά παράγεται η απαιτούμενη για το σώμα ενέργεια. Σε κατάσταση όμως ασιτίας τα απο θέματα του γλυκογόνου εξαντλούνται πολύ γρήγορα, μέσα σε περίπου 72 ώρες (3 ημέρες).Έπειτα ο οργανισμός στρέφεται στις πρωτεΐνες, από ορισμένα αμινοξέα των οποίων παράγει γλυκόζη (γλυκονεογένεση). Όμως η παρεχόμενη ποσότητα γλυκόζης με τον τρόπο αυτό δεν επαρκεί για την πλήρη κάλυψη των ενεργειακών αναγκών, κι επιπλέον πρέπει οι πρωτεΐνες να διατηρηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο διότι διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Για τους λόγους αυτούς ο οργανισμός αρ- χίζει παράλληλα να χρησιμοποιεί και το αποθηκευμένο λίπος για την παραγωγή ενέργειας (λιπόλυση).

Το σημαντικό όμως αυτό πνευματικό θέμα θα το συνεχίσουμε, Θεού θέλοντος, στο επόμενο τεύχος με το τρίτο και τελευταίο μέρος.

Ομάδα “Χριστιανισμός και Επιστήμη”